Ogólnopolski konkurs edukacyjny „Silni Polską!” dowodzi, że zgłębianie historii i jej popularyzowanie może być twórcze, ciekawe i przyjemne. Ponad 2300 uczniów i 234 liderów, 245 zespołów, dziesiątki tysięcy uczestników wydarzeń, wiele imponujących prac: filmy dokumentalne, spektakle teatralne, wystawy, pikniki historyczne, rajdy, koncerty, rekonstrukcje historyczne, upamiętnienia. Oto wynik tegorocznej akcji – doskonałej lekcji historii, patriotyzmu i społecznej aktywności.
Konkurs „Silni Polską!”, zorganizowany przez Biuro Edukacji Narodowej IPN, oddziałowe biura edukacji narodowej oraz delegatury składał się z trzech etapów. W pierwszym edukatorzy Instytutu Pamięci Narodowej przeprowadzili dla uczestników projektu ponad 400 warsztatów historycznych, skupiając się na dwóch tematach: „Herosi polskiej nauki”, prezentujący sylwetki wybitnych polskich naukowców i ich wkład w światowy rozwój nauk, oraz „Śledztwo katyńskie”, interaktywne zajęcia edukacyjne, oparte na analizie źródeł, podczas których uczniowie wcielają się w rolę historyków-śledczych, analizują dokumenty, zdjęcia, relacje, wyciągają wnioski, stawiają hipotezy. Spotkania te były okazją do pogłębienia wiedzy, a także były pierwszym krokiem do realizacji własnych projektów poszczególnych grup w lokalnych społecznościach. Edukatorzy IPN przeprowadzili także szkolenia wyjazdowe dla 139 liderów zespołów: nauczycieli, edukatorów i pasjonatów historii.
W drugim etapie liderzy organizowali zajęcia terenowe dla swoich drużyn. Uczestnicy brali udział w spacerach edukacyjnych, rajdach pieszych i rowerowych, wizytach w muzeach i lokalnych miejscach pamięci, spotykali się ze świadkami historii i jej pasjonatami. Był to czas budowania więzi z regionem i rozwijania ciekawości i wiedzy historycznej.
Trzeci etap należał do młodzieży i przyniósł najwięcej emocji. Zadaniem poszczególnych zespołów było przygotowanie własnego projektu historycznego. Łącznie zespoły zrealizowały w całej Polsce 187 lokalnych wydarzeń edukacyjnych, wśród których znalazły się koncerty, spektakle, pikniki historyczne, wystawy, produkcje filmowe, wywiady radiowe, gry terenowe, biegi i rekonstrukcje historyczne. Wiele z tych projektów było połączonych z akcjami społecznymi, jak choćby nadanie ulicom miast i miejscowości imion bohaterów, którym poświęcone były projekty, czy upamiętnienie wydarzeń, umieszczenie tablic pamięci i renowacja grobów. Uczniowie wykazali się dużą inwencją twórczą, połączoną z wiedzą historyczną, zaangażowaniem, jak też dojrzałością organizacyjną. Niektóre zespoły przyciągnęły setki uczestników, inne postawiły na kameralne formy z głębokim przesłaniem. Młodzież włączyła w swe działania miejscową społeczność; mieszkańców, instytucje i lokalne władze. Kontaktowali się z władzami samorządowymi, pozyskiwali partnerów, patronów i sponsorów, tworzyli plakaty, ulotki i relacje zamieszczane w mediach społecznościowych i lokalnych rozgłośniach radiowych. Konkurs „Silni Polską!” był dla młodzieży praktyczną lekcją poznawania historii, jej propagowania, jak też społecznego zaangażowania na rzecz utrwalania zbiorowej pamięci, upamiętniania bohaterów i wydarzeń historycznych. Z tych zadań wywiązali się znakomicie.
Jury konkursowe stanęły przed trudnym wyborem wyłonienia laureatów. Najpierw każde z 14 jury regionalnych wybrało trójkę zwycięskich zespołów ze swojego terenu, które tym samym zdobyły kwalifikację do szczebla centralnego konkursu. Następnie Jury Centralne wyłoniło spośród 42 zespołów 28 laureatów szczebla centralnego. Nagrodą dla nich jest wyjazd edukacyjny do Krakowa w dniach 17–20 czerwca, w trakcie którego 19 czerwca odbędzie się uroczysta gala finałowa konkursu.
Nagrodzeni
Lista w kolejności alfabetycznej od nazwy powiatu lub miasta na prawach powiatu.
Powiat białogardzki
Zespół Szkół Ponadpodstawowych w Białogardzie
Lider: Iwona Markowska
Za wnikliwą analizę historyczną, ujętą w postaci fabularyzowanego filmu dokumentalnego „Unitra-Unitech”, w którym wystąpili autentyczni bohaterowie wydarzeń historycznych – uczestnicy strajku okupacyjnego w ZZE Unitra-Unitech w 1981 r. w Białogardzie, jak też sami uczniowie. Podkreślić należy wielki rozmach promocyjny wydarzenia – na premierze filmu obecnych było ponad 300 osób, zaś udostepnienie filmu na platformie YouTube gwarantuje dotarcie do szerokiego kręgu odbiorców. O tym, że film wywołał duży rezonans społeczny świadczy zaproszenie młodych twórców do udziału w festiwalu „Fale Historii. Fale Wolności”. Pokazowi filmu będzie towarzyszyć panel dyskusyjny, w którym wezmą udział uczniowie. Trzeba docenić także umiejętność oraz skuteczność w pozyskiwaniu sponsorów, dzięki którym była możliwa realizacja projektu na tak wysokim poziomie.
Powiat bielski
Zespół Szkolno-Przedszkolny w Wieszczętach
Lider: Dagmara Skowron
Za kreatywność w upamiętnieniu mieszkańcach Śląska Cieszyńskiego, którzy wzięli udział w jednej z najważniejszych bitew II wojny światowej – bitwie o Monte Cassino. Ich biografie zaprezentowali na uroczystej wieczornicy, na której zaprezentowali także przygotowaną przez siebie nową aranżację pieśni „Maki na Monte Cassino”, nadając jej współczesny wymiar. Efekty pracy zespół dokumentował na założony na Instagramie koncie „Maki Pamięci”, a także nagłaśniał medialnie na antenie Radia Bielsko.
Powiat braniewski
Zespół Szkół Budowlanych w Braniewie
Lider: Agnieszka Borysewicz-Filipek
Za realizację projektu w sposób spójny, przemyślany, dogłębny i różnorodny. Za inwencję i skuteczność. Bohaterem projektu uczniowie uczynili Wojciecha Iwulskiego – byłego mieszkańca powiatu, żołnierza Armii Krajowej i fotografa, dokumentującego zbrodnie nazistowskie i zbrodnie UPA. Zwieńczeniem wydarzenia były dwie uroczyste sesje, zatytułowane „Memoriał Wojciecha Iwulskiego – od konspiracji do obiektywu”, w czasie których uczniowie przybliżyli licznie zgromadzonej publiczności (około 450 uczestników) ideę projektu, uzasadniając wybór bohatera. Zaprezentowali, zrealizowany przez siebie i to na wysokim poziomie, bardzo ciekawy film dokumentalny poświęcony Wojciechowi Iwulskiemu. Szczególnego znaczenia i osobistego charakteru nadała uroczystości obecność Jacka Iwulskiego, syna bohatera. Występ wokalistek z Braniewskiego Domu Kultury dopełnił wzruszającej atmosfery uroczystości. Wydarzenie miało charakter o zasięgu powiatowym, jednak zamieszczenie filmu na platformie YouTube umożliwiło jego szerokie rozpowszechnienie.
Chorzów
III Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Batorego w Chorzowie
Lider: Tomasz Buja
Za działanie godne profesjonalnego historyka-dokumentalisty i popularyzatora historii: skrupulatna praca nad pomysłem, wnikliwa dokumentacja, tworzenie scenariusza, wreszcie jego realizacja i to na bardzo wysokim poziomie. Wszystko to sprawiło, że historia lokalna nabrała uniwersalnego wymiaru. Tragiczne wojenne losy ówczesnego prezydenta Chorzowa, Karola Grzesika, oraz księdza Józefa Czempiela, stały się kanwą filmowej opowieści o „Ofiarach dwóch totalitaryzmów”. Niezwykle oryginalnym pomysłem było zaproszenie do odegrania postaci historycznych ich współczesnych odpowiedników: obecnego prezydenta miasta oraz proboszcza Parafii WNMP, z czego obaj wywiązali się znakomicie, podobnie jak uczniowie, którzy wcielili się między innymi w role ich oprawców. Projekt, poprzez jego popularyzację, zintegrował lokalną społeczność. Uroczysta premiera filmu zgromadziła lokalne władze, przedstawicieli Kościoła i różnych organizacji, a także lokalne media. Twórcy projektu odbywali też spotkania w wielu szkołach i innych miejscach publicznych, w czasie których prezentowali film i przybliżali w dyskusji sylwetki bohaterów. Ważnym osiągnięciem i dowodem uznania dla twórców projektu jest ich uczestnictwo w programie „Dej pozór” na antenie TVP3 Katowice.
Powiat chrzanowski
Zespół Szkół Techniczno-Usługowych w Trzebini
Liderka: Renata Kosowska-Waleń
Za odkrywanie zapomnianej historii, twórcze i odkrywcze jej udokumentowanie, nacechowane głębokim przeświadczeniem, jak ważna jest w utrwalaniu patriotyzmu i pamięci społecznej „sztafeta pokoleń”. Za różnorodność form realizacji oraz połączenie wiedzy historycznej z aktywnością społeczną. Najważniejszym celem projektu było przywrócenie pamięci o dawnym obozie pracy przymusowej „Za Torami”, miejscu niemal całkowicie zapomnianym. Twórcy projektu zrobili to w sposób niezwykle oryginalny i ciekawy. Odtworzyli przestrzeń obozową, posługując się zdobytymi artefaktami, m.in. łyżkami, narzędziami, łuskami, rysunkami i mapami. Kluczowym i najbardziej innowacyjnym elementem projektu były warsztaty plenerowe, w których wykorzystano metodę fotografii światłem. Uczniowie zaprosili do realizacji projektu fotografa Karola Mroziewicza. Stworzyli dokumentację, operując wyłącznie światłem, ciszą i półmrokiem obozowej przestrzeni, dając imponujące widowisko. Słowa byłego więźnia obozu: „prosimy, nie zapomnijcie o nas”, wybrzmiały rzeczywistością. Drugi projekt Drużyny to „Romoccy – sąsiedzi z Trzebini, bohaterowie Powstania Warszawskiego”, zrealizowany we współpracy z inną szkołą oraz lokalnymi stowarzyszeniami. Jego efektem było półtoragodzinne widowisko historyczne, stworzone na podstawie autorskiego scenariusza, dowodzące, że wielka historia rodzi się w „małej ojczyźnie”. Widowisko wzbogaciły produkcje przygotowane przez młodzież: spot promujący, nowoczesny teledysk poetycki, dokument historyczny, film poświęcony Jadwidze Romockiej. Wydarzenie zjednoczyło lokalną społeczność, zaowocowało wystąpieniem przez uczniów do miejscowych władz o upamiętnienie braci Romockich tablicą na willi, w której niegdyś mieszkali.
Grudziądz
Zespół Szkół Gastronomiczno-Hotelarskich w Grudziądzu
Lider: Ewelina Dąbrowska
Za oryginalny pomysł, pokazujący, że odkrywanie historii może łączyć się nawet ze sztuką kulinarną. Bohaterką finałowej części projektu jest Eugenia Mirecka, uczestniczka Powstania Warszawskiego, którą rada pedagogiczna wraz z uczniami wybrała na patronkę szkolnej kuchni. Uczniowie przygotowali scenariusz, a następnie - ubrani w stylizowane stroje z epoki – odegrali scenki z jej życia w czasie okupacji. Ważnym elementem wydarzenia był konkurs pt. „Zupa Eugenii Mireckiej”, w ramach którego uczniowie przygotowywali, według autorskich przepisów, zupy, których smak oceniali inni uczniowie i zaproszeni goście, m.in. wiceprezydent miasta, powstaniec warszawski, żołnierz NSZ. Zwycięska zupa została wpisana do menu szkolnej stołówki, z której korzysta wielu mieszkańców Grudziądza.
Powiat iławski
Szkoła Podstawowa nr 1 w Iławie
Lider: Rosemary Wiśniewski
Za integrację środowiskową wokół tematu przesiedleńców przybywających w region Iławy po II wojnie światowej. I za różnorodne formy realizacji projektu. Jedną z nich była interaktywna gra terenowa, w której wzięli udział uczniowie sześciu szkół podstawowych. Finałowe wydarzenie składało się z kilku części. Jednym z nich był panel dyskusyjny pt. „Iława – Nowy Dom nad Jeziorakiem”, odbywający się w kinoteatrze. W panelu wzięli udział lokalni historycy, uczniowie oraz przesiedleńcy – dawni mieszkańcy Kresów Wschodnich oraz Sybiracy. Program wydarzenia obejmował również koncert pieśni patriotycznych, wykłady, projekcje filmu dokumentalnego poświęconego historii przesiedleńców. Wydarzenie zgromadziło wielu uczestników i zaproszonych gości.
Powiat inowrocławski
Szkoła Podstawowa w Rusinowie i Szkoła Podstawowa w Woli Wapowskiej
Lider: Małgorzata Tojek-Borowy
Za rozbudzanie uczuć patriotycznych oraz integracje społeczną w oparciu o zgłębianie lokalnej historii. Uczniowie nie tylko odkryli wiele miejsc związanych z dawnymi wydarzeniami, ale spotykali się także z przedstawicielami starszych pokoleń, którzy im tę przeszłość przybliżali. Okrywanie historycznego szlaku i postaci z nim związanych uświadomiło uczniom, że bohaterowie byli ludźmi podobnymi im samym; związanymi z tą samą ziemią, często bardzo młodymi. To dobra lekcja patriotyzmu i przygotowania do przyszłych zadań, miejmy nadzieję, nie tak dramatycznych, jak te, które były udziałem wcześniejszych pokoleń.
Powiat jasielski
Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Kołaczycach
Lider: Renata Makara
Za nowoczesną, atrakcyjną formę edukacji historycznej, która może trafić do szerokich kręgów odbiorców. Za umiejętność pozyskania sponsorów, dzięki czemu zamierzona popularyzacja mogła zostać zrealizowana. Uczniowie przedstawili w formie książki-komiksu losy, pochodzącego z Kołaczyc, majora Michała Bartuli, który poległ w kampanii wrześniowej 1939 r. dowodząc batalionem 79 Pułku Piechoty. Młodzież pozyskała do współpracy, jako partnerów projektu, miejscowe władze oraz różne instytucje i stowarzyszenia, dzięki którym komiks mógł się ukazać drukiem i zostać zareklamowany. Miejscowa społeczność dostrzegła i doceniła zaangażowanie uczniów i wysoki poziom ich pracy oraz działań na rzecz promowania lokalnej historii. Projekt pokazywany był w lokalnych mediach, na Facebooku rzeszowskiego oddziału IPN, na portalu nowiny24.pl.
Powiat kamieński
Zespół Szkół Ponadpodstawowych w Wolinie
Lider: Robert Bałuka
Za umiejętność zaangażowania do projektu znawców i pasjonatów historii, nie pomijając zaangażowania własnego uczniów z Zespołu Szkół, dzięki czemu projekt nabrał dużego rozmachu. Celem projektu było przywrócenie pamięci o „Froncie Dziwnowskim” oraz żołnierzach z 2 Warszawskiej Dywizji Piechoty, spośród których niektórzy związali się na trwałe z ziemią wolińską. Uczniowie zorganizowali, z udziałem grup inscenizacyjnych, widowiskową rekonstrukcję pod Wzgórzem Wisielców, gdzie znajdują się wojenne okopy. Można było zobaczyć forsowanie Dźwiny, atak na niemiecki punkt oporu i pojmanie jeńców, dotknąć oryginalnego umundurowania i oryginalnej broni oraz usłyszeć huk armat. Widzowie mogli naocznie poczuć czym był rok 1945.
Konin
II Liceum Ogólnokształcące im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w Koninie
Lider: Małgorzata Sadowska
Za nowatorskie, społeczno-psychologiczne podejście do odkrywania historii i pokazywania w sposób spektakularny, jak przeszłość warunkuje nie tylko dzieje państwa, ale i poszczególnych rodzin. Uczniowie stworzyli spektakl „Wandzia”, w którym poruszyli temat traumy transgeneracyjnej, rozgrywającej się w przykładowej peerelowskiej rodzinie na tle przełomu historycznego, jakim było pojawienie się „Solidarności” i upadek komunizmu. Twórcy projektu pokazali w spektakularny sposób, że kulturowa „sztafeta pokoleń”, to nie linearny przekaz doświadczeń, ale dziedzictwo pełne emocjonalnych i życiowych perturbacji. Zderzając poglądy, wybory i emocje dwu pokoleń zaznaczyli, że poczucie wolności, jaką przyniósł nowy ustrój, nie uwalnia od nowych, choć innych już problemów. Jury dostrzegło i doceniło podjęcie przez zespół tej, jakże innej, psychologiczno-kulturowej perspektywy historycznej.
Powiat krasnostawski
Szkoła Podstawowa im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Kraśniczynie
Lider: Magdalena Sobieszczuk
Za niestandardowe podejście do historii i wyboru, wydawałoby się, nieoczywistej bohaterki, zwłaszcza dla młodych osób. Dzięki zapałowi i przekonaniu Liderki, młodzież odkryła, najpierw dla siebie, następnie dla innych, postać Zofii Brudzińskiej, czyli późniejszej siostry Jany. Pani Zofia była nauczycielką na Kresach Wschodnich, więzioną w sowieckich obozach za patriotyczną postawę. Jak pisze liderka: „Początek był trudny. Dla młodych ludzi postać kojarzona z religią była mało atrakcyjna”. Ale kiedy uczniowie wstępnie zapoznali się z tą postacią w trakcie gry terenowej, z zapałem podchwycili temat i zaangażowali się w zgłębianie jej biografii. Docierali do źródeł, rozmawiali z osobami pamiętającymi siostrę Janę, nawiązali kontakt z Domem Nadziei w Żułowie, gdzie mieszkała. Zorganizowali całą akcję odzyskiwania pamięci o s. Janinie wśród lokalnej społeczności. Spektakl słowno-muzyczny otworzył nie tylko pamięć, ale i serca, co sprawiło, że akcja odzyskiwania pamięci o nauczycielce – patriotce z Kresów Wschodnich nabrała rozpędu i mocno się rozwija.
Powiat krasnostawski
Szkoła Podstawowa im. Synów Pułku w Siennicy Różanej
Lider: Irena Chwała
Za umiejętność docierania do świadków historii oraz łączenie zdobywania wiedzy a akcją społeczną. Twórcy projektu, zainspirowani faktem, że ich Szkoła znajduje się w sąsiedztwie dworu, gdzie w czasie II wojny światowej mieścił się posterunek SS i gdzie dokonywano egzekucji Polaków i Żydów, wzięli na warsztat losy mieszkańców swojego miasta, Siennicy Różanej. Poznawali je w trakcie gry terenowej, jak też w czasie spotkań ze świadkami historii, którzy dostarczyli nie tylko żywych opowieści, ale także pamiątek. Uczniowie zainicjowali upamiętnienie, w postaci tablicy. ofiar brutalnego mordu z 1942 r. na plebanii w Siennicy Różanej. Także z ich inicjatywy Szkoła wystąpiła do IPN o akceptację treści pamiątkowej tablicy.
Powiat legionowski
Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej w Legionowie
Lider: Małgorzata Paderewska
Za oryginalną i kreatywną formę przekazu historycznego, łączącą warsztaty edukacyjne z zabawą i zajęciami plastycznymi, integrując przy tym różne pokolenia. Bohaterem projektu uczniowie uczynili Stanisława Gierczyńskiego, właściciela fabryki guzików w Legionowie i oddanego społecznika, zastrzelonego przez okupanta niemieckiego w Palmirach w 1940 r. Wykonując guziki wcielili się niejako w rolę swego bohatera. Projekt docenili nie tylko uczestnicy, ale i Starostwo Powiatowe, które przygotowało relację filmowa z wydarzenia, zamieszczoną na stronie Starostwa.
Powiat mysłowicki
I Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki w Mysłowicach
Lider: Sylwia Plewa
Za przemyślaną koncepcję edukacyjną, łącząca pokolenia, oraz wysoki poziom organizacyjny i imponujące umiejętności promowania projektu, który stał się wielką akcją społeczną. Aktywności podjęte przez zespół koncentrowały się wokół życia i działalności lokalnego bohatera – Bernarda Świerczyny, absolwenta I Liceum. W czasie II wojny światowej był on działaczem ruchu oporu, osadzonym w KL Auschwitz, gdzie współpracował z rotmistrzem Pileckim, tworząc obozowy ruch oporu. Został stracony w 1944 r. Uczniowie stworzyli na Facebooku oraz na Instagramie profile, poświęcone bohaterowi, a także stronę internetową projektu „Silni Polską!”. Pozyskali do współpracy Urząd Miasta w Mysłowicach, dzięki czemu udało im się zainstalować w centrum miasta wielkoformatowy billboard. Przeprowadzili zajęcia na temat Bernarda Świerczyny dla około 400 uczniów, seniorów, i szerzej – dla mieszkańców Mysłowic. Stworzyli podcast oraz przeprowadzili wywiad z synem bohatera. Wywiad zostanie opublikowany na stronie „Silni Polską!”. Przygotowali także tablice, sfinansowane przez Urząd Miasta, które zostaną umieszczone w miejscach związanych z życiem bohatera.
Powiat namysłowski
Publiczna Szkoła Podstawowa Stowarzyszenia Przyjaciół Szkół Katolickich im. Powstańców Śląskich w Dębniku
Lider: Magdalena Cygan
Za twórcze zaangażowanie w odtworzenie wielowątkowej historii regionu i utrwalenie jej w nowoczesnej formie, stanowiącej doskonały pomost między przeszłością, a teraźniejszością. Rezultat badań terenowych, zdobytej wiedzy, przemyśleń i przeżyć zaowocował autorską piosenką w stylistyce rapu. Świetna forma inspiracji dla młodego pokolenia. Druga część projektu łączyła pokolenia w nieco inny, choć także skuteczny sposób. Uczniowie wcieli się w role przewodników po historii regionu, przybliżając ją mieszkańcom, także potomkom przesiedleńców, dla których opowieści i rozmowy były wzruszającą rodzinną reminiscencją, a często odkrywaniem własnych korzeni.
Powiat obornicki
Zespół Szkolno-Przedszkolny w Rożnowie i Liceum Ogólnokształcącym im. Przemysława II w Rogoźnie
Lider: Marek Kasprzak
Za ciekawe i twórcze łączenie edukacji historycznej z zaangażowaniem społecznym na rzecz jej utrwalania oraz pielęgnacji pamięci o bohaterach, a także za konsekwencję w realizacji projektu. Idąc „Śladami Powstania Wielkopolskiego w Obornikach”, uczniowie zdobyli od władz miasta środki na renowację grobów wojennych w Łukowie, kontynuując w ten sposób zeszłoroczną inicjatywę w ramach konkursu „Silni Polską!”. Wystąpili także z wnioskiem do IPN o oznaczenie grobów weteranów walk o wolność i niepodległość, w tym grobu głównego bohatera projektu, Józefa Drewicza, Powstańca Wielkopolskiego. Drużyna „Silni Polską!” zorganizowała wydarzenie upamiętniające swoich przodków – lokalnych uczestników walk o wolność i niepodległość Polski, zatytułowane „Bo wolność była w nich, my niesiemy ja dalej”. W obecności przedstawicieli samorządu, mieszkańców, rodzin i harcerzy, odsłonili tabliczki na grobach weteranów. W czasie wieczornicy w Domu Kultury w Rożnowie, wykorzystując sztuczną inteligencję, ożywili pamiątkowe zdjęcia, a do występów artystycznych zaprosili prawnuki Powstańców. Była też wystawa i wierszowana gra terenowa. Na koniec poczęstunek, któremu towarzyszyły rozmowy kuluarowe o przodkach i dawne wspomnienia. W wydarzeniu wzięło udział około 150 osób. Dzięki promocji w lokalnych mediach i gablotach, wydarzenie odbiło się szerokim echem. Relacje wyemitowało m.in. Radio Poznań.
Olsztyn
Katolicka Szkoła Podstawowa im. Świętej Rodziny w Olsztynie
Lider: Paweł Kotarski
Za oryginalny pomysł popularyzowania wiedzy o Powstaniu Warszawskim z 1944 r. w formie teledysku oraz zaangażowanie do projektu uczniów innych szkół. Do współpracy przy nagraniu uczniowie pozyskali realizatora dźwięku, Tomasza Marka, dzięki czemu projekt został wykonany w sposób profesjonalny. Jury podkreśliło umiejętność łączenia historycznej edukacji z rozwijaniem kompetencji artystycznych, integrowaniem lokalnego środowiska oraz budowaniem poczucia wspólnoty.
Olsztyn
Zespół Szkół Chemicznych i Ogólnokształcących w Olsztynie
Lider: Adam Piekarski
Za dostrzeżenie „cichych bohaterów”, zwykłych mieszkańców regionu, którzy deklarując przed II wojną światową przynależność do Związku Polaków w Niemczech narażali swe życie, wolność i mienie. Po zapoznaniu się ze źródłami młodzież stworzyła prezentację pokazującą główne postacie ZPwN i ich działalność. Podjęła także próbę wytypowania potencjalnych lokalizacji miejsc ich pochówku. Wyniki swoich badań i poszukiwań młodzież zaprezentowała uczniom szkół podstawowych, podkreślając wagę tożsamości narodowej, ale też odwagi i odpowiedzialności. Przedstawiła komplikację kwestii tożsamościowych w regionie, co najlepiej ukazał stworzony przez uczennice film o księdzu Otto Langkau, zaprezentowany uczniom w czasie spotkań edukacyjnych.
Powiat poznański
Gminna Biblioteka Publiczna i Centrum Kultury w Dopiewie oraz Zespół Szkolno-Przedszkolny im. Jana Brzechwy w Dopiewie
Lider: Małgorzata Rogal-Dropińska
Za wybitny, spójny, szeroko zakrojony projekt, będący żywą lekcją historii, zaprezentowaną w niezwykle ciekawy, różnorodny sposób, poprzez warsztaty plenerowe, filmy, elementy sztuki teatralnej, scenki rodzajowe. Tematem projektu były losy lokalnych bohaterek II wojny światowej, m. in. Janiny Lewandowskiej, pilotki, jedynej kobiety, która została zamordowana w Katyniu. Już na etapie warsztatów każda z uczestniczek przygotowała autorski film poświęcony wybranej bohaterce. Scenariusze powstawały w oparciu o rozmowy z rodzinami bohaterek jak i materiały archiwalne. Wydarzenie konkursowe zostało osnute wokół „Wioski Kobiet – Cichych Bohaterek Codzienności”. Twórczynie projektu wcieliły się w role prawdziwych bohaterek, przedstawiając ich losy, prezentując filmy wykonane w czasie warsztatów. Integralną częścią wydarzenia była ścieżka aktywności edukacyjnych „Patent Zaradności”, obejmująca ponad 20 stanowisk inspirowanych codziennym życiem przedwojnia, pokazująca potencjał intelektualny i społeczny ówczesnych kobiet. Również skala projektu jest imponująca. W jego przygotowanie i realizację zaangażowali się licznie uczniowie i absolwenci Szkoły, instytucje kultury, organizacje społeczne i sołectwa oraz grupa rekonstrukcyjna. W wydarzeniu wzięło udział ponad 600 osób. Gratulujemy!
Powiat przemyski
Szkoła Podstawowa w Reczpolu
Lider: Anna Wanat
Za niezwykły rozmach projektu; przyciągnięcie licznych uczestników, umiejętność pozyskiwania patronów, współpracowników oraz promocji wydarzenia. Uczniowie podjęli się zgłębienia i rozpropagowania wiedzy na temat historii lokalnej Gminy Krzywcza z okresu II wojny światowej; miejsca „między dwoma światami”. Jednym z wydarzeń, w którym wzięły udział cztery szkoły z powiatu przemyskiego, był Powiatowy Konkurs Historyczny w formie escape roomu pod hasłem „Misja: Tajny Meldunek”, poświęcony Bitwie Krzywieckiej z 13 września 1939 r. Drugim wydarzeniem był Festiwal Historyczny poświęcony czasom okupacji na terenie Gminy Krzywcza oraz Bitwie Krzywieckiej, obejmujący różne formy aktywności: wykład na temat Bitwy Krzywieckiej, projekcję filmu pokazującego skalę działań i odkryć Drużyny „Silni Polską!”. Do udziału w Festiwalu zaprosili Klub 5 Batalionu Strzelców Podhalańskich, którego członkowie dali koncert pieśni patriotycznych. Były też stoiska: Stowarzyszenia Rekonstrukcji Historycznej, OSP w Reczpolu, KGW w Reczpolu, a nawet wystawa staroci. Uczniowie wciągnęli do współpracy niemal całą lokalną społeczność, szeroko rozpropagowując wydarzenie na forach internetowych oraz w formie udzielonego wywiadu w lokalnym Radiu FARA.
Powiat pułtuski
Szkoła Podstawowa nr 3 i Liceum Ogólnokształcące im. Piotra Skargi w Pułtusku
Lider: Katarzyna Apalińska
Za szeroko zakrojoną, profesjonalną akcję społeczno-edukacyjną i zaangażowanie do niej młodzieży szkolnej, lokalnych władz, instytucji kultury i organizacji społecznych. Trzeba podkreślić, że pomysłodawcami i wykonawcami projektu są uczniowie szkoły podstawowej, a więc bardzo młodzi ludzie. Tematem projektu uczniowie uczynili historię 13 Pułku Piechoty, który przybył do Pułtuska w czasie wojny polsko-bolszewickiej i pozostał w nim aż do września 1939 r. Temat zrealizowali wielopłaszczyznowo. Z pomocą uczennic LO zorganizowali aukcję charytatywną, której celem była renowacja sztandaru Pułku oraz stworzyli wystawę pamiątek po 13 Pułku. Na aukcji wystawiane były prace plastyczne związane z historią Pułku, wykonane przez uczniów szkół z całego powiatu. Wpłynęło 105 prac z 10 szkół, zakwalifikowano do licytacji 21. Zebrano 5830 zł. Ale przede wszystkim zrealizowali tematyczny reportaż filmowy; zbierali dokumentację źródłową, odszukiwali przodków „Trzynastaków” i przeprowadzali z nimi wywiady, dokumentowali miejsca pobytu 13 Pułku. Tworzyli plakaty i zaproszenia na wydarzenie połączone z premierą filmu. Prowadzili lekcje dla uczniów różnych szkół. Gratulacje!
Powiat pułtuski
Szkoła Podstawowa w Świerczach i Szkoła Podstawowa w Strzegocinie
Lider: Mateusz Malinowski
Za podjęcie trudnego tematu, dojrzałe radzenie sobie w sytuacji historycznej kontrowersji, odnalezienie świadków historii i przeprowadzenie z jednym nim niezwykle dojrzałego wywiadu, zamieszczony na YouTube, na stronie Pułtusk News oraz na Facebooku, mającym około 56 tysięcy odbiorców, dzięki czemu przekaz dotarł do szerokich kręgów odbiorców. Uczniowie wzięli na warsztat postać „żołnierza wyklętego”, Mieczysława Dziemieszkiewicza „Roja”, który – mimo upływu lat – nadal dzieli lokalną społeczność, podobnie jak dzieli szeroką opinię publiczną w Rzeczpospolitej. Jury doceniło dociekliwość, konsekwencję badawczą i odwagę w eksploracji złożonego zagadnienia, mimo tak młodego wieku. Uznania należą się także za dojrzały warsztat dziennikarski w czasie prowadzenia wywiadu.
Powiat suski
Zespół Szkół im. Bł. Księdza Piotra Dańkowskiego w Jordanowie
Lider: Stanisław Pochłopień
Za wybitny, spójny projekt, zrealizowany na najwyższym poziomie, zarówno w wymiarze merytorycznym, realizatorskim, organizacyjnym, społecznym, jak i pijarowym. Projekt, będący kontynuacją warsztatów, został poświęcony rodzinie Bachułów z Bystrej Podhalańskiej, która w czasie II wojny światowej ukrywała przez kilka lat żydowską dziewczynkę, Lalę. Młodzież zrealizowała film dokumentalny, w którym uczennice przeprowadziły niezwykle dojrzały i bardzo dobry warsztatowo wywiad z córką państwa Bachułów i jej mężem, państwem Marią i Bogusławem Mazurami. W filmie pojawiły się także sceny fabularyzowane, nawiązujące do wydarzeń opowiedzianych w wywiadzie. Na ich scenerię wybrano skanseny w Chabówce i w Sidzinie, a do realizacji zaangażowano Szkolne Koło Rekonstrukcyjne. W sali widowiskowej Centrum Kultury i Biblioteki w Jordanowie odbyła się uroczysta projekcja filmu w obecności przybyłych gości, przedstawicieli władz państwowych i samorządowych oraz licznych mieszkańców. Projekcji towarzyszyły wystąpienia gości i bohaterów filmu oraz żywa dyskusja. Nawiązano połączenia on-line z synem uratowanej pani Lali, Yuvalem Yareachem, mieszkającym w Izraelu, a także z bratem pani Mazur, prof. Radoniem z Krakowa oraz jej córką, przebywającą na Bali. Młodzież wykazała się dużymi zdolnościami organizacyjnymi, tworząc projekt na taką skalę i pozyskując na ten cel wielu sponsorów i patronów.
Powiat tomaszowski
Szkoła Podstawowa im. Orła Białego w Tarnoszynie
Lider: Monika Wawryszczuk Ben Atriya
Za podjęcie niezwykle trudnego tematu, związanego z tragiczną historią rodzimego Tarnoszyna, którego mieszkańcy padli ofiarą zbrodni dokonanej przez UPA w 1944 r. Warsztaty poprowadzone przez Liderkę włączyły uczniów w proces świadomego poznawania historii i przygotowały do zadania, jakim było dotarcie do świadków zbrodni i rodzin ofiar, przeprowadzenie z nimi rozmów z zamiarem publikacji. Z okazji 82. rocznicy pacyfikacji wsi uczniowie zorganizowali w świetlicy wiejskiej uroczystość, w czasie której zaprezentowali przygotowany przez siebie montaż słowno-muzyczny. W programie znalazły się fragmenty nagrań ze świadkami zbrodni, w połączeniu z refleksyjnymi utworami muzycznymi oraz symboliczną sceną spotkania trzech pokoleń: dziadków, rodziców i dzieci, i przekazania „światełka pamięci”. Całości dopełniła scenografia odtwarzająca dawną wiejską chatę, tworząc w sumie spójną i poruszającą opowieść o tragedii tamtej marcowej nocy 1944 r. Uroczystość zgromadziła niemal wszystkich mieszkańców wsi, przywołała obrazy tragicznej pamięci i niegasnące emocje.
Powiat wejherowski
Szkoła Podstawowa nr 9 w Rumi
Lider: Krzysztof Murawski
Za zorganizowanie tematycznej gry terenowej „Bieg śladami obrońców Rumi `39”, łączącej pokolenia (rozpiętość wieku uczestników od 4 do 70 lat). Na grę składało się 9 stacji zadaniowych, związanych z tematyką obrony Rumi w czasie kampanii wrześniowej 1939 r., a w organizację i obsługę wydarzenia zaangażowało się około 40 osób; uczniów, rodziców, nauczycieli, patronów oraz mieszkańców miasta. Na zakończenie biegu, na Górze Markowca pojawili się rekonstruktorzy historyczni w mundurach polskich i niemieckich. Smaku imprezie dodała wspólnie zjedzona grochówka, a atmosferę uświetnił występ zespołu „Od przedwczoraj” i gremialne odśpiewane pieśni patriotycznych.
Powiat wieruszowski
Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika w Wieruszowie
Lider: Jarosław Solecki
Za wnikliwe zgłębianie tematu Zbrodni Katyńskiej oraz szlaku bojowego armii generała Andersa, czyli „Szlaków Nadziei” oraz zorganizowanie wielkiej kampanii edukacyjnej dla uczniów szkół podstawowych i przedszkolaków z powiatu wieruszowskiego. Młodzież zachęciła do współpracy miejscowych pasjonatów historii, autorów książek historycznych, którzy przybliżyli im postacie lokalnych bohaterów: pomordowanych w Katyniu mieszkańców ziemi wieruszowskiej oraz losy Walentego Owczarskiego – żołnierza armii gen. Andersa. Projekt objęli patronatem burmistrz oraz starosta. Finałem projektu był dwugodzinny spektakl teatralny upamiętniający losy polskich żołnierzy na Wschodzie pt. „Ocaleni”. Scenariusz, gra, efekty specjalne (światła, dymy), żywa muzyka i śpiew, a na koniec wypuszczone w niebo balony z nazwiskami żołnierzy, stworzyły atmosferę refleksji i zadumy, którą mieszkańcy regionu zapamiętają na długo. Szeroka promocja wydarzenia w lokalnych mediach (Radio Ziemi Wieluńskiej, portale) zapewniła licznych uczestników i rozniosła się echem po regionie. Zwłaszcza, że na wniosek twórców projektu, złożony na ręce Przewodniczącego Rady Miejskiej, jedna z ulic Wieruszowa będzie nosić imię miejscowego bohatera – Walentego Owczarskiego.
Powiat zgierski
Zgierski Zespół Szkół Ponadpodstawowych im. Jana Pawła II
Lider: Beata Rybarczyk
Za innowacyjną formę edukacji i propagowania historii; dostrzeżenie tematu tam, gdzie - wydawałoby się – go nie ma, i nadania mu artystycznej, symbolicznej wykładni. Uczniowie przygotowali spektakl teatralny inspirowany dziejami Zgierskich Zakładów Przemysłu Barwników „Boruta”, konwencją nawiązujący do „Dziadów” Adama Mickiewicza. Akcja rozgrywa się w Noc Zaduszkową w ruinach hali fabrycznej tychże Zakładów, w których Guślarz – Stary Boruciarz, wraz z towarzyszącym Chórem Robotników, przywołuje duchy przeszłości, ukazując widzom historię Zakładów, od ich początków, czyli roku 1894, kiedy to ich przyszły właściciel fabryki rozpoczął produkcję barwników w warunkach domowych, aż po czas wojny, która przyniosła tragiczny koniec świetnie prosperującym Zakładom. Poprzez postać Ducha Oficera twórcy projektu połączyli dzieje fabryki z historią Zbrodni Katyńskiej. Mało kto bowiem wie, że w procesie identyfikacji ofiar tej zbrodni ważnym czynnikiem były właśnie barwniki użyte do produkcji mundurów. Koniec spektaklu wybrzmiał autorską piosenką „Jak feniks z popiołów”, której towarzyszyła multimedialna prezentacja, pokazująca dzieje Zakładów. Gratulujemy oryginalnego, świeżego pomysłu!